Historiek

Zuid-Vlaanderen: De wedergeboorte van Vlaamse eigennamen.

De
jongste tijd groeit in Frans-, of Zuid-Vlaanderen de belangstelling snel om
oude boerderij-, veld- en straatnamen weer in hun oorspronkelijke, Vlaamse
vorm te gebruiken.

Een
vereniging, naast het Komitee voor Frans-Vlaanderen, die daarbij een handje
helpt is de EUVO, waarvan de naam is samengesteld uit de woorden ‘Europa der
Volkeren’. De vereniging werd in 1984 te Brugge gesticht en kwam voort uit de
jongerenbeweging ‘Gamma’. Na een korte inloopperiode werd als onderwerp van
actie de Vlaamse noordwesthoek van Frankrijk gekozen.

Over
dit hoofdstuk/artikel

auteurs

• Luc
  Vranckx

Hoevenamen

Na een
diepgaande marktstudie werd als project aanvankelijk de verkoop van kaas van
de trappistenabdij van de Katsberg gekozen. De Katsberg ligt net over de
grens in Zuid-Vlaanderen. EUVO werd de invoer- en verkooporganisatie. Reeds
vier jaar wordt deze kaas verkocht in het Brugse en de winst, ruim 400.000
BF, gaat naar het onderwijs-Nederlands over de grens. Het geld ging naar
Zuid-Vlaanderen langs de kanalen van het Komitee voor Frans-Vlaanderen.

In 1989
werd begonnen met de restauratie van een vijftal O.L. Vrouwkapelletjes in
Zuid-Vlaanderen, dit zijn landschapskapelletjes met oud-Vlaamse opschriften.
Dit gebeurde in werkkampen van studenten uit het Brugse.

Zo
werden we geconfronteerd met het verlangen van vele bewuste Zuidvlamingen om
het straatbeeld weer te ‘vervlaamsen’. Vele grote gemeenten lieten de laatste
jaren de Franstalige straatnamen weg en namen de oude ‘Vlaamse’ benaming,
meestal van vóór Napoleon, weer over. Ik schrijf bewust ‘Vlaamse’, want de
gemeentebesturen namen meestal de oude schrijfwijze van vóór 1800 over. Zo
vindt men overal ‘straete’ en niet ‘straat’, ‘houck’ en niet ‘hoek’,
‘scheure’ en niet ‘schuur’.

In dit
kader van de ‘vernederlandsing’ van het straatbeeld past in deze bijna
idyllische rurale streek ook het herstellen van de oude hoevenamen.

Afbakening
van het werkterrein

Wij
ontwikkelen in permanent contact met de mensen ter plaatse een eigen
strategie:

Dit
gebied is de Franse Westhoek, historisch behorend tot het graafschap
Vlaanderen en van oorsprong Nederlandssprekend. Historisch eveneens is het de
helft van het oude bisdom leper. In het Westvlaams Idioticum van DeBo vinden
we van alle oude hoeven de oorspronkelijke namen en de vervorming door de
eeuwen heen. Met enkele taalkundigen werd de juiste naam gereconstrueerd,
want die was soms wel erg vervormd. Zo vonden we een hoeve ‘de Neuville’.
Deze naam was ‘fonetisch’ vertaald, want de echte naam was ‘Den Heuvel’. In
Vleteren vonden we ‘Luysenberg’, wat niet zo kies is voor een hoevenaam. Men
had de eerste letter weggelaten. Oorspronkelijk was het de ‘Cluysenberg’. In
Killem troffen we ‘La Bulle’ aan en het was ‘De Bulte’, een verhoging in het
landschap.

Sommige
namen dateren uit de twaalfde eeuw, b.v. Hofland te Rubroek, Engelshof te
Bambeke en 't Abtshof te Kwaadieper, evenals Sint Maartens Fonteyne te
Wulverdinge.

De
aktie zelf

In de
eerste maanden van 1990 werd de volgende werkrichting ontwikkeld. Allereerst
moesten we in de Franse

Herberg
‘Heegernest’ te Ekelsbeke. Heeger is het Zuidvlaamse woord voor reiger.

Westhoek de oude hoeven
met Nederlandstalige namen opzoeken. We vonden er minstens honderd.

Toestemming
van de landbouwer, en soms van de eigenaar moest vervolgens verkregen worden
om de oorspronkelijke naam weer aan de hoeve te bevestigen.

Dan
moest een datum gezocht worden om, met een kleine plechtigheid, de
hoevenaamborden in te huldigen.

Daarna
zochten we in Vlaanderen sponsors, die het peterschap over een hoeve wilden
opnemen met een bedrag van BF 1000 en werd de datum bekend gemaakt, na
overleg, voor de inhuldiging. Gedurende het recente Paasverlof 1990 werden de
eerste 24 borden geplaatst en ingehuldigd. Rond 1 juli a.s. worden er weer
twintig bij geplaatst.

Vaststellingen

Van
Zuidvlaamse zijde hebben we nergens tegenwerking ondervonden. Een gulle
ontvangst op de hoeven en op de gemeentehuizen viel ons ten deel.

Bij de
plaatsing was er overal ‘Vlaams feest’.

Er was
ook sprake van een zekere opluchting bij de bewoners. In de volksmond was men
nl. taai de oude Vlaamse namen blijven gebruiken, waarmee men nu weer
openlijk voor den dag kan komen.

Veel
sponsors wensen een blijvend contact met hun gesponsorde hoeve te
onderhouden. Er groeien relaties, bijvoorbeeld d.m.v. het sturen van foto's
van de inhuldigingsplechtigheid.

Bij het
publiek in Vlaanderen komt de aktie als gewenst en sympathiek over.

Via
onze voorbereidingscontacten stuiten we op andere mogelijkheden. Zo vragen
twee burgemeesters van kleine landelijke gemeenten om sponsors te zoeken voor
al hun straatnamen van de gehele gemeente. Ze vragen toeristische
bezienswaardigheden hun oude Vlaamse naam weer te geven. Ook wordt gevraagd
de oude herbergen hun oude namen weer te geven, zoals Hagedoorn,
Kruysstraete, Hofland, Heegernest of 't Meuletje. Zelfs bij de gewone mensen
leeft de overtuiging dat dit stukje Noord-Frankrijk zich in het Europa van na
1992 zal toekeren tot het Nederlandse taalgebied.

Een
aktie beschrijven die nog maar enkele maanden oud is, is zeer moeilijk. We
kunnen dan ook maar de neerslag geven van enkele feiten die onze werkgroep
EUVO mede heeft mogen bepalen.

Dr. L. VRANCKX